ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ’ ਵਿਚ ਐਮਏ, ਐਮਫਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’

‘ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰ’

‘ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਨੇ ਖੋਜੀ ਜੋ, ਬਹੁਤੇ ਚੰਗੇ ਇੱਧਰ ਵੀ ਨੇ ਉਧਰ ਵੀ’ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬਾਬਾ ਨਜ਼ਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ : ‘ਗੰਦੇ ਅੰਡੇ ਇੱਧਰ ਵੀ ਨੇ ਉਧਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਮੁਸਟੰਡੇ ਇੱਧਰ ਵੀ ਨੇ ਉਧਰ ਵੀ’ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਬਾ ਨਜ਼ਮੀ ਸੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਸੱਚ ਉਛਾਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ ਡੰਡੇ ਇੱਧਰ ਵੀ ਨੇ ਉਧਰ ਵੀ’

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਲਿਪੀ ਰਾਹੀਂ ਪੜਾਈ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ‘ਪੰਜਾਬੀ’ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲਿਪੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਹੈ, ਮੰਗ ਕਰਨਾ ਇਕ ਅਲੱਗ ਬਾਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਵੱਡੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੁੱਕਰ ਵੈਨਕੁਵਰ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਖਿਰੀ ਨੁੱਕਰ ਮੈਲਬਰਨ ਤੱਕ ਗੁੰਜ਼ਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਕਿਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਫ ਬੋਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ, ਐਮਫਿਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਅੱਜ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਹੈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’। ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਮਿਲਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।

-ਮੁੱਢ ਤੇ ਪੜਾਈ-

‘ਮੁਹੰਮਦ ਮਸੂਦ ਖਾਲਿਕ ਮੱਲੀ’ ਜਾਨੀ ਕਿ ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੀਜੀ ਗਲੀ ਦੇ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚ 10 ਫਰਵਰੀ 1981 ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ। ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਲਿਕ ਮੁਸਤਫਾ ਮੱਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਪੁਲੀਸ ਟੈਲੀਕਮਿਉਨੇਕਸ਼ਲ ਵਿਚ ਮੁਲਾਜਮ ਰਿਹਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨਸੀਮ ਅਖਤਰ ਘਰੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪੰਜ ਭਰਾ ਤੇ ਇਕ ਭੈਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿਚ ਸੀ, ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਥੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਤੈ ਬਾਕੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੈਸਰ ਜਿਨਾਹ ਕੈਮਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਜੋ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੈਸਰ ਮਾਡਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ੇਖੁਪੁਰਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਇਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਐਫ.ਏ ਤੇ ਬੀ.ਏ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣੀ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ ਕਲਿਆਣ ਨੇ ਸਿਖਾਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ 1997 ਵਿਚ ਰੇਡੀਓ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਐਮਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਐਮਏ ਮਾਸ ਕਮਿਉਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਹੀ ਇਥੋ (ਗੋਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚੋਂ) ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 10ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

ਐਮਫਿਲ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਂਗੂਏਜ ਇਨ ਲਿਟਰੇਚਰ ਇਨ ਪੰਜਾਬੀ’ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਪੀਐੱਚ ਵਿਚ ਇਨਰੋਲਡ ਹੈ। ‘ਮਾਸ਼ਾ ਅੱਲਾਹ’ ਉਹ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੀ ਲੱਗੇਗਾ। -ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਲਿਖਣ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਾਰਸ਼ ਸਾਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ‘ਸਈਅਦ ਤਨਵੀਰ ਬੁਖਾਰੀ’, ਜਿਸ ਨੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਐਮ-ਫਿਲ ਕੀਤੀ। 1997-98 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਜਦੋਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਮ ‘ਡੇਲੀ (ਰੋਜਨਾਮਾ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ’ ਵਿਚ ਛਪਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਖਬਾਰ ਰੋਜਨਾਮਾ ਜੰਗ, ਰੋਜਨਾਮਾ ਨਵਾਇਵਕਤ, ਰੋਜਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਵਾਰਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਉਤੇ ਇਕ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖਿਆ ਉਹ ਵੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਛਾਪਿਆ। ‘ਫਰੀ ਲਾਂਸ’ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਜਨਾਮਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਛਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਛਪਦੇ ਸਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਨ ਲਾਈਨ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਛਪਣ ਗਿਣਤੀ ਘਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖਬਰਾਂ ਭੇਜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੱਸਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲਫਾਫਾ ਫੜਾਉਣ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕਿਰਾਇਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅੜਬ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਹ ਖਿਲਾਫ ਖਬਰਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਦਾਬਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁਫਤ ਵੀ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਲਿਫਾਫਾ ਡਰਾਇਵਰ ਜਾਂ ਕੰਡਕਟਰ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਅਖਬਾਰ ਛਪਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਕੋਹਟਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਖਬਰ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਖਬਰ ਅਖਬਾਰ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਅਪੜਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਕੁਝ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਅੱਡੇ ਵੀ ਖਬਰਾਂ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਯਾਦਗਾਰ ‘ਮਿਨਾਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ’ ਵਿਚ ਖਬਰਾਂ ਰੱਖਣ ਦੇ ਕੁਝ ਅੱਡੇ ਸਨ, ਜਿਥੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਖਬਰਾਂ ਰੱਖ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਮੁਲਾਜਮ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਉਥੋ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ਮਿਨਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ’ ਵਿਚ ਇਕ ‘ਫੀਕਾ ਪਾਨ ਸ਼ਾਪ’ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਭਾਵ ਕਿ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਰਫੀਕ ਦਾਨਿਸ਼, ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਾਂ ‘ਫੀਕਾ’ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਪਾਨਾ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਲਿਫਾਫਾ ਰੱਖ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਰੋਜਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਡਾਕ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਰਾਣੀ ਰੋਡ ਦੇ ਰੋਜਨਾਮਾ ਜੰਗ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਡਾਕ ਦਾ ਅੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। -ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ ‘ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਾਹੌਰ’ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ- ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਾਹੌਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਨਰਸਰੀ ਜਾਂ ਅਕਾਦਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਲ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ‘ਆਪਣੀ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ’ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇਥੇ ਹੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਸੀ ਸਾਰੇ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੋਡੇ ਫੜਨੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਨੇ, ਇਥੋਂ ਹੀ ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ‘ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਅਕਾਦਮੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਕੁੜਾ ਕਰਕਟ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਪਰਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਚੰਗੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪੜਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ।’ ਇਥੇ ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਮੀ ਬੰਦੇ ਅਸ਼ਪਾਕ ਰਹਿਮਦ ਮਰਹੂਮ ਦਾ ਸੰਗ ਮਾਣਿਆ, ਅਬੀਦਾ ਸ਼ਹੀਅਦ ਵਰਗੀ ਬਰਾਡਕਾਸਟਰ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਿੰਦੀਆ ਸਈਅਦ, ਨਦੀਆ ਆਜ਼ਿਮ, ਇਫਤ ਆਲਵੀ, ਹਸ਼ਮ ਫਾਰੁਕੀ ਵਰਗੇ ਸਿਰ ਦੀ ਛਾਂ ਰਹੇ। ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਅਹੰਮ’ ਵੀ ਛੱਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮਸੂਦ ਹੋਰੀਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਛੱਪਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਤਾ ਜਿੱਨਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ‘ਫੇਰ ਕੀ ਆ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਸਿਖਿਆ ਹਾਂ’ ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਬਣਾਈ ਤੇ ਨਾਲ ਇਕ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰੋਫੈਸਨਲ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰਾਈਟਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਸੂਦ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੇਖੀ ਤੇ ਦੇਖ ਦੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਮਸੂਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਲਿਖਦਾ ਤੂੰ ਹੈ ਤੇ ਛੱਪਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਹੈ, ਇਥੇ ਤੇਰੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਪੈਣੀ ਤੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੁਣ।’ ਉਸ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ‘ਤੇਰਾ ਪੰਸਦੀਦਾ ਸਬਜੈਕਟ ਕਿਹੜਾ ਹੈ’ ਮਸੂਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੰਸਦੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੂਫੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਰੋਜਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਫਾ ਛਾਪਿਆ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਮਸੂਦ ਮੱਲੀ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦ ਹੋਇਆ।ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ‘ਯਾਰ ਮੇਰੀ ਏਨੀ ਵੁਕਤ ਹੈ’ ਮਸੂਦ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੈਦਾਈ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। -ਸਰਗਰਮ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ-

ਰੋਜਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਮ ਛੱਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜੋ ਰੋਜਨਾਮਾ ਜਿਨਾਹ, ਰੋਜਨਾਮਾ ਮਸ਼ਰਤ, ਰੋਜਨਾਮਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਛਪੇ। ਮਈ 1997 ਤੋਂ ਰੇਡੀਓ ਵਿਚ ਹਾਜਰੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1998 ਵਿਚ ਐਫਐਮ ਦੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2001 ਵਿਚ ਖੁਦ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੇਡੀਓ ਲਹੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਨਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਨੀਵਾਰ ਤੇ ਐਂਤਵਾਰ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਚਲੇ ਜਾਣਾ, ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਜ਼ਰਬਾ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਈਦ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਘਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। 2001 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਫਐਮ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਸੂਦ ਹੋਰੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਬਣੇ। ਐਸਿਸਟੈਂਟ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਮਸੂਦ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰੈਡਿਟ ਨਾਲ ਹੀ 11 ਐਫਐਮ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਚੈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, 19 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਸੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ, ਕਿ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ਸੀ ਸਨਰਾਈਜ ਰੇਡਿਓ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨਰਾਈਜ ਜੇਹਲਮ, ਸਨਰਾਈਜ ਸਰਗੋਧਾ, ਸਨਰਾਈਜ ਸਾਈਵਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਕਬੂਲ ਸੇਟਸ਼ਨ 106.2 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੈੱਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਮਐਫ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜੁੜੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਮਸੂਦ ਮੱਲੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਦਾ ਬਰਾਡਕਾਸਟਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਬਹੁਪੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਦੇ ਟਾਵਰ ਤੇ ਲੱਗੇ ਐਨਟਿਨਾ ਤੇ ਲੱਗੇ ਐਲੀਮੈਂਟ ਤੱਕ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

-ਪੀਪੀਐਸਸੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨਾ-

‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਨੇ 2016 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੇਪਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ ਤੇ ‘ਪਿਲਾਕ’ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਲੈਗੁਏਜ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਦੀ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ, ਇਥੇ ਐਫਐਮ ਪੰਜਾਬ ਰਨ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੁੜ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੋਕਰੀ ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਉਂਜ ਮਈ 2009 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਪੱਕਾ ਮੁਲਾਜਮ ਬਣਿਆ ਸੀ 16 ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿਚ। ਕਰੀਬ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੇਡੀਓ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ, ਸਰਕਾਰੀ, ਫੈਡਰਲ, ਪੰਜਾਬ, ਐਜੁਕੇਸ਼ਨ ਰੇਡੀਓ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। -ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ-

‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਾ ਜਾਦੂ ਮਨਵਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਅੰਗੜਾਈਆਂ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਾ ਜਾਦੂ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਯੂਐਸਏ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਓ’ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਨਿਊਜ ਬੁਲੇਟਨ ਵੱਡੀ ਈਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 2012 ਵਿਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬਰਾਡਕਾਸਟਰ ਸਰਵਿਸ (ਐਸਬੀਐਸ) ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਾਰਸਪਾਡੈਂਟ (ਪੱਤਰਕਾਰ) ਬਣਿਆ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ‘ਹਮਸਫਰ’, ਰੇਡੀਓ ਚੜਦੀਕਲਾ, ਰੇਡੀਓ ਤਹਿਲਕਾ, ਰੇਡੀਓ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੇਡੀਓ ਕੌਮੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਸੂਦ ਹੋਰੀਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੇਡੀਓ, ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਓ ਯੁਐਸਏ, ਐਸਬੀਐਸ ਰੇਡੀਓ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਾਹੌਰ, ਐਫਐਮ-95 ਪੰਜਾਬ ਰਨ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। -ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਪੱਤਰਕਾਰ-

‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਤਰ ਮਹਿਮੂਦ, ਜਾਵੇਦ ਚੌਧਰੀ, ਮਜੀਬ ਰਹਿਮਾਨ ਅਵਾਮ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ। ਨਈਮ ਹਾਸਮੀ ਦੇ ਸੁਹੈਲ ਕੈਸਰ ਨੂੰ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਨਈਮ ਹਾਸ਼ਮੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਸਥਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਈਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟੀਆਂ, ਕੋੜੇ ਵੀ ਖਾਏ, ਡਾਗਾਂ ਵੀ ਖਾਈਆਂ। ਬੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਹੇਲ ਕੈਸਰ ਵੀ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਮਾਲ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਚੱਲਿਆ ਮਾੜਾ ਸ਼ਬਦ ‘ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ’ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਹੇਲ ਕੈਸਰ ਨੇ ਸਥਾਪਤੀ ਜਾਂ ਸੱਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਗਰੁੱਪ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਅਦਾਰੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਆਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੁਹੇਲ ਕੈਸਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਅਦਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਦੇਕੇ ਮੁੜ ਛਾਪ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਗੁੰਮਨਾਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਮਹਿਫਲਾਂ, ਮਜਲਿਸਾਂ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। (ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ) ਉਂਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅੱਜ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਦੇ ਸਾਇਕਲਾਂ ਤੇ ਸਕੂਟਰਾਂ ਮੋਟਰ ਸਾਇਕਲਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਲੈਂਡ ਕਰੂਜ਼ਰ, ਪਜ਼ੇਰੋ, ਬੀਐਮਡਬਲਿਉ, ਮਰਸਡੀਜ਼, ਵਰਗੇ ਮਹਿੰਗੇ ਮਾਡਲ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਸਕਾਡ’ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੱਖ ਨਾਲ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਰੀਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛੱਪਣ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛੱਪਣ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ‘ਲਕੋਈ’, ‘ਭੁਲੇਖਾ’, ‘ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ’ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਚਾਨਣ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਸਹਿਕ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਆਨਲਾਈਨ ਇਹ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰੋ. ਡਾ. ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਆਦਲ ਕਾਠੀਆ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜੇ ਲਿਖਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਖਬਾਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹਿਕਾਂ ਅਦਬੀ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹਨ। -ਸਿਰਜਣਾ- ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ 170 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੰਟਰ‌ਵਿਊ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਵੀ ਹਨ, ਐਸਬੀਐਸ ਰੇਡੀਓ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੋਵੇਗੀ।। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੇਡੀਓ ਡਰਾਮੇ, ਰੇਡੀਓ ਫੀਚਰ, ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਲਿਖੀਆਂ, ਇਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਖਿਲਰੇ ਨਾਟਕ’ ਆਉਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਛੱਪ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਛਪਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। -ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮਸੂਦ ਦੀ ਸਾਂਝ-

ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਸੂਦ ਮਲ੍ਹੀ ਦੀ ਕਾਫੀ ਸਾਂਝ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਮਿੰਟੂ ਬਰਾੜ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸ਼ਾਂਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਦੀਪਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਸੋ ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ ਦੀ ਗੈਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਫੀ ਸਾਂਝ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। -‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ-

ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖੁਪੁਰਾ ਤੋਂ ਪੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ‘ਸੈਲਫ ਮੇਡ’ ਇਨਸਾਫ ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੱਲ੍ਹੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੇਗਮ ਪਰਵੀਨ ਮਸੂਦ 26 ਫਰਵਰੀ 2011 ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਨਿਕਾਹ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਹੀ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਸੂਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ ਮਕਾਸ਼ਪਾ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੇਟਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਇਮ ਮਸੂਦ ਮੱਲੀ, ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਬੇਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤਨਵੀਰ ਬੁਖਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖੇ ਹਨ । ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ।

-ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼- ‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਐਨਰਜੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੋਲੋ ਨਿਰਪੱਖ ਬੋਲੋ, ਵਿਸ਼ਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਚੁਣਨੀ ਹੈ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ। ਹਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। -‘ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ’ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸ਼ਾਂਝ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ-

ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸ਼ਾਂਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਵੇਕਲਾਪਣ ਤੇ ਨਿਖਰੀ ਹੋਈ ਰਿਦਮ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਇਸ ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਲਿਖ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਉਹ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਸੂਦ ਮੱਲ੍ਹੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਗੈਰਾ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਰੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਕੀ ਕਮੀਆ ਹਨ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅੱਲਾਹ ਮੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤਾ ਫਰਮਾਵੇ... ਆਮੀਨ!

-ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ 8146001100

ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ‘ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ’

ਜਦੋਂ ‘ਲਸ਼ਕਰੇ ਤੋਇਬਾ’ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਨੇ!

ਡੈਸਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਪੱਤਰਕਾਰੀ- ‘ਪੱਤਰਕਾਰੀ’ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ। ਜੋ ਡਿਗਰੀ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਡੈਸਕ ਤੇ ਚੱਲੇ ਗਏ ਉਹ ਫ਼ੀਲਡ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਮ‌ਾਹਿਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਪਰ ਫ਼ੀਲਡ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਵਿਰਵੇਪਣ ਦਾ ਅਧੂਰਾਪਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਈ ਸੰਪਾਦਕ ਨਾ ਤਾਂ ਫ਼ੀਲਡ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਨਾ ਹੀ ਡੈਸਕ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਜੇਕਰ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਜਾਣ ਉਹ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਚੰਗੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਤੇ ‘ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ’ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟਪਲਾ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਫੇਰ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਹੋਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਚੁਤਰਫ਼ਾ ਸਮਝ ‘ਗੋਡ ਗਿਫਟਡ’ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਫ਼ੀਲਡ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਨਿਠ ਕੇ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਰੂਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਪਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਜੀਵੇ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਅਤੇ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ‘ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ’ ਹੋਰਾਂ ਦੀ। ਜੋ ਫ਼ੀਲਡ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ, ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦਾ ਨੂਰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ ਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। -ਜਨਮ ਤੇ ਮੁੱਢ- ਸਿਫਤੀ ਦੇ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਜਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ‘ਕੰਬੋਆਂ ਵਾਲੀ ਗਲੀ’ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਦੇ ਘਰ 4 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅੱਖ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ‘ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ’ ਦੇ ਝਰਨੇ ਵਿਚ ਸਰਸ਼ਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ‘ਸ਼ਬਦ’ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਏ ਗਏ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ‘ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ’ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਏ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਸ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਏਐਸਆਈ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਪਿੰਡ ‘ਕਲਮਾ’ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। -ਪੜਾਈ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ-

ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੀ ਪੜਾਈ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜੇ ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਲਿਖਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ‘ਪੁਲਾਂਘ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਸਨ, ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਆਈਪੀਐਸ ਬਣ) ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਚਦੇਵਾ (ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ) ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਸਨ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ 1983 ਵਿਚ ਹੀ ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ‘ਖ਼ਬਰਨਾਮਾ’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿਚ ਵੀ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਠੀ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਗਿੱਲ, ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੁਮਿਤ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮਾਣਿਆ। ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ‘ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ’ ‘ਕੋਮਲ ਪੰਜਾਬ’ ਵਰਗੇ ਪਰਚਿਆਂ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। -ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ- ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ‘ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ’ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਇੰਚਾਰਜ ‘ਮਾਰਕ ਟੱਲੀ’ ਹੋਰੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਬੀਬੀਸੀ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਿਲੈੱਕਸ਼ਨ ਬੀਬੀਸੀ ਵਿਚ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਜੁਆਇਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਾਰਕ ਟੱਲੀ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਰੇ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਵੀ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਭਾਗ ਨਾ ਬਣਿਆ ਕਿ ਬੀਬੀਸੀ ਜੁਆਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। -ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ- ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ 1982 ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ‘ਸੂਚਨਾ ਅਫ਼ਸਰ’ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਡੀਪੀਆਰਓ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਗਾ, ਮੁਕਤਸਰ ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣੇ। -ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ-

ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਹਿਰ ਭਰਿਆ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਾਕਾਮ ਸਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਮਨ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ। 1991 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ‘ਸਟਰਿੰਗਰ’ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ 8 ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਟਾਫ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਾਨਸਾ, ਯਾਮੁਨਾਨਗਰ, ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ, ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ, ਡੱਬਵਾਲੀ ਆਦਿ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। -ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਣਾ-

ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਜਦਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਲ 1998 ਚੜ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2004 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਲੱਸ’ ਪੂਲ ਆਊਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੂਲ ਆਊਟ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਰਟੀਕਲ ਛਪੇ। ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਛਪੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਆਈ ਉਹ ਸੀ ‘ਦਾ ਸਿਟੀ ਵਿੱਦ ਗਿਲੋਰੀਅਸ ਲੀਜੇ਼ਸੀ’। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਕੇ ‘ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਛਪੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਹੋਕੇ ‘ਪੇੜੋਂ ਕੀ ਦਾਸਤਾਨ’ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਛਾਪੀ ਗਈ। -ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ-

ਸ਼ਹਿਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਹ ਲਾ-ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣਾ, ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ, ਕਦੇ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ, ਕਦੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਪੈਦਲ ਹੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਗਾਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਸ਼ਕਰੇ ਤੋਇਬਾ ਦੇ ‌ਠਿਕਾਣੇ ਵੀ ਲੱਭ ਸੁੱਟੇ। ਲਸ਼ਕਰੇ ਤੋਇਬਾ ਦੀਆਂ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਫ਼ਰੰਟ ਪੇਜ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਜੋਖ਼ਮ ਭਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਈਐਸਆਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੀਫ਼ ਤੇ ਲੈਫ. ਜਨਰਲ ਜਾਵੇਦ ਨਾਸਿਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ‘ਦਾ ‌ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ‘ਮੋਸਟ ਵਾਂਟੇਡ’ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਕੋਰੀਡੋਰ’ ਬਾਰੇ ਇਕ ਖ਼ਬਰ ਬਰੇਕ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਨੇ 2000 ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੈਫ. ਜਨਰਲ ਜਾਵੇਦ ਨਾਸਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ‘ਅਸੀਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਕੋਰੀਡੋਰ’ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਖ਼ਬਰ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਨੇ ਹੀ ਬਰੇਕ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਦਾ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਆਂ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। 2004 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ 15 ਸਟੇਟਾਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਥਾਈਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਗਏ। ਜੀ-20 ਦਾ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਟਰਾਂਟੋ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀਆਂ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ।

ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਜਥੇਦਾਰ ਵੀ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕੇ ਤੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ‌ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਰੱਦ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਫ਼ਰੰਟ ਪੇਜ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। -ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ-

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਕਦਮ ਹੱਟ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ 2009 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਏ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੋਜ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਏ ਪੂਰਨੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਪੇਜ ਹੀ ਰੰਗਦਾਰ ਛਪਦੇ ਸਨ, ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੇਜ ਰੰਗਦਾਰ ਛਪਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਖੋਜਣ ਲਈ ਡਿਊਟੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਸੀ ਐਤਵਾਰੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ’ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਾਹਿਤਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖੋ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦੀਆਂ 5 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਛਪੀਆਂ। ‘ਹਰਫ਼ ਹਮੇਸ਼, ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ, ਖ਼ਬਰ ਹਮੇਸ਼, ਆਦਿ ਆਦਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਈਆਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅਨੋਖੀ ਸੇਵਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। -ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਟਰੱਸਟ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ- ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਐਨ ਨਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਜੈ ਸਿੰਘ, ਐੱਚ ਕੇ ਦੁਆ, ਰਾਜ ਚਿੰਗਪਾ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਗੋਂ ਹਰ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ। ਇਹ ਨਿਖਾਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇ ਅਦਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।’ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ‘ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਟਰੱਸਟ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲਿਖਣ ਦੀ ਖੁੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਗਿਆ। ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਰਗੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਕਾਮਰੇਡ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਭਾਰੂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਕੋਡ (ਸ਼ਾਮਲ) ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਫ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਛਪੀਆਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੇ ਨਾ ਹੀ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੋਈ ਸੰਪਾਦਕ ਜੇਕਰ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਸੰਪਾਦਕ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਪੱਖਪਾਤ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਹਾਮੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਬਸ਼ੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਮਾਲਵਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤਾਂ ਚੱਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਮਾਝਾ ਤੇ ਦੁਆਬਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।’ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਆਊਟ ਆਫ਼ ਟਰਨ) ਤਰੱਕੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਟਾਫ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਪਰ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਟਾਫ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਇੰਕਰੀਮੈਂਟ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। -ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਧਮਕੀਆਂ- ਜਦੋਂ ਲਸ਼ਕਰੇ ਤੋਇਬਾ ਵਰਗੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ/ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ‌ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਧਮਕੀਆਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹਨ। ਪਰ ਕਦੇ ਡਰ ਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ। ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਵੀ ਧਮਕੀਆਂ ਆਉਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਬਾਰੇ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖੰਘਾਲਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੀਬੀ ਨੇ 2 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕੋਰਟ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ! ਉਸ ਦੀ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ ਰਲ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮੇਅਰ ਸਿੱਪ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਕਰੋੜ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੋਟਿਸ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਰਟ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੋਟਿਸ ਨੇ ਸਟੈਂਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਨੋਟਿਸ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਅਦਾਰੇ ਨੇ ਲੀਗਲ ਨੋਟਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੋਟਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਖੜੋਤ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ।’ ਪਰ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤ ਲਵੇ ਤਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ‘ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਕਾਰਡ ਪੱਤਰਕਾਰ’ ਜਾਂ ਫਿਰ ‘ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੋਟ ਪੱਤਰਕਾਰ’ ਜਾਂ ਫਿਰ ‘ਬਿਜ਼ਨਸਮੈਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ’ਦੀ ਹੀ ਭੀੜ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। -ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ-

ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜੇਕਰ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿ‌ਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਨੇ ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਇਹ ਕਮਾਲ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਤਨਖ਼ਾਹੀਏ’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। -ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਨਾ-

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਬੁਲਾਵਾ ਆ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਚੁਣਨਾ ਸੀ ਪਰ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ’ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ 2016 ਵਿਚ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ‘ਹਿੰਦੂ ਪੱਖੀ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮੁੱਦੇ ਉਭਾਰੇ ਗਏ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ। ਇੱਥੇ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ‘ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਹਿਰ : ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ’ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਲਮਾ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਡਾ. ਐਸਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ‘ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਇਕੱਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ’। -ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਦਕਾ-

ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਪਰਪੱਕਤਾ ਲਿਆਂਦੀ। ਪਰ ਕਮਾਲ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਰਗੇ ਘੱਟ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਉਂਜ ਪੜੇ ਘੱਟ ਸਨ ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ। ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਰਾਗਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੋ, ਤਾਂ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ, ਕੀਰਤਨੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਰਾਗ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। -ਪਰਿਵਾਰ-

ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੜਾ ਹੀ ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵਾਲੀਆ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇਕ ਐਮਐਨਸੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਜਵਾਈ ਸਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਐਮਐਨਸੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਵਰਜੀਤ ਵਾਲੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁਣੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਈਏਐਸ ਦਾ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿਚੋਂ 21ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚ ਏਡੀਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨੂੰਹ ਰਾਣੀ ਬੇਟੀ ਤਾਨੀਆ ਬੈਂਸ ਨੇ ਆਈਆਰਐਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜੀਐਸਟੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਈ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੀਐਸਟੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

-ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ-

ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰਨਾਮਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ, ਹਰਫ਼ ਹਮੇਸ਼, ਅਜੋਕੇ ਸਿੱਖ ਸਰੋਕਾਰ, ਜੁਗਨੂਆਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ, ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ, ਤਨਖ਼ਾਹੀਏ, ਪੈੜੋਂ ਕੀ ਦਾਸਤਾਨ (ਹਿੰਦੀ, Amritsar- A City of Glorious Legacy, ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਸੂਚਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਫ਼ਸਰ (1986 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ, ਦਾ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਾਰਸਪਾਂਡੈਂਟ 1992 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ। -ਸੰਪਾਦਕ-ਪੁਲਾਂਘ (ਮਾਸਿਕ) 1980, Editor : Advance-1987, ਸੰਪਾਦਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 2009 ਤੋਂ 2014... ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਮਿਲਦੀ ਹੈ-ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦਾ ਕਥਾ ਜਗਤ / ਸੰਪਾਦਕ, ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ । ਵਾਲੀਆ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। -ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ-

ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਜਾਨ ਨੂੰ ਲਰਜ਼ਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਾਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਗੁਣ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਸਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਸਰਬਕਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਿਖਤ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਸਦਕਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿਊਣ ਜੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ..ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ -ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ

(ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਦੇ ਸਾਥੀ 1982 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਚਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣੇ। ਵੜੈਚ ਹੋਰੀਂ ਉਂਜ ਆਪਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸੂਚਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਯੂਪੀਐਸਸੀ ਦਾ ਇਕ ਪੇਪਰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ‘ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ’ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਜੰਮੂ ਰੇਡੀਓ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਡੀਓ ਵਿਚ ਵੜੈਚ ਹੋਰੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਐਨ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਹੋਰੀਂ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :- ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਹੈ : ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪੱਤਰਕਾਰ । ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਵਾਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਹਾਕੀ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਡਰਿਬਲਿੰਗ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਪਾਠਕ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਗੜ੍ਹਕਦਾ ਹੈ । ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ਾਹ ਵੀ । ਦਿਲ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਨ ਵਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਦੇ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । ਘੱਟ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਵਰਿੰਦਰ ਬਾਲ ਵਰੇਸੇ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਜੋ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ ਵਸਾਈ ਸੀ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਓਹਦੇ 'ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪਾਣ ਚੜ੍ਹ ਗਈ । ਮਨ ਦਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਹੈ ਕਈ ਵਾਰ ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹੀ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਢੰਗ ਹੈ । ਵਰਿੰਦਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹਕੇ ਸਿਖਾਇਆ ਤੇ ਕਈ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘੰਧੇੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ । ਉਹਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਨਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹੋ ਉਹਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਸੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਹਦਾ ਨਾਵਲ 'ਤਨਖ਼ਾਹੀਏ' ਪੜ੍ਹ ਲਵੋ । ਉਹ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਕਵੀ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।

... ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ... 7 ਨਵੰਬਰ 2022 -ਸਨਮਾਨ-

ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਐਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਮੀਡੀਆ (2006) ; ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਐਵਾਰਡ; ਪਰਵਾਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੈਨੇਡਾ (2010)। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2014) -ਕਮੀਆਂ- ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਐਨਾ ਲੰਬਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਆਮ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਚੁੱਭੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਮੀਆਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਮੌਕੇ ਦਾ ਸਹੀ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਵਿਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਇਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇੰਜ ਲੋਕ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਣਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਛੁਹੇ ਤੱਥ ਵੀ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਪੱਖ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਪੱਖ ਵੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਵਰਗੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਲੰਬੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਭਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਦਾ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖੇ.... ਆਮੀਨ... ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ 8146001100

ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ 85 ਸਾਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ‘ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ’

ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੇਵੇਗੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ?

ਕੁਝ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜੋ ‘ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁੰਨ’ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਕੌਮ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਲਿ‌ਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਉਸ ‘ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਧਨੀ’ ਦਾ ਫੋਨ ਵੀ ਚੁੱਕਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨਿਘਾਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਂਜ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੱਗ ਦੇ ਬਲਦੇ ਭਾਂਬੜ ਵਿਚ ਕਾੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਕਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਿੰਗਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਬੇਸੱਕ ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ‘ਕਲਮਾ ਦੀ ਜਰਖੇਜ਼ ਧਰਤੀ’ ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 85 ਸਾਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ‘ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਦੀ। ਬੇਸੱਕ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪਿਆ ਪਰ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕੇ ਹੋਏ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ਉਸ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪੈਸਾ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋ‌ਇਆ, ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਕੋਈ ਧੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੱਲ ਅੱਖ ਭਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋੜਵੰਦ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਦਦ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿਵੇ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। -ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਮੁੱਢ ਤੇ ਪੜਾਈ- ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਜਟਾਣਾ ਕਲਾਂ (ਮਾਨਸਾ) ਵਿਚ 23 ਫਰਵਰੀ 1937 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ। ਦਾਦਕਾ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ (ਬਰਨਾਲਾ) ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਤੇ ਬਾਪੂ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਕੌਰ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਪੂ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ 1914 ਵਿਚ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਗਿਆ ਸੀ। ‘ਕਾਲੀ ਪੱਗ’ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਨਫਰਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪਰਚੰਡ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਾਪੂ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਮਿਲਣਸਾਰ ਵਿਆਕਤੀ ਸੀ ‘ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਅਕਲੀਆ’। ਜਦੋਂ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਮਸਾਂ 2-3 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੇ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਅਕਲੀਆ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ‘ਸਿੰਧ’ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੜਾਈ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੜਾਈ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਮਾਮੇ ਸਨ, ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ (ਛੜਾ) ਤੇ ਮਾਮਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਨ। 1947 ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਂ ਇੱਧਰਲੇ ਪਾਸੇ ਆ ਗਏ, ਏਨੇ ਨੂੰ ਅਜਾਦੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਬਾਪੂ ਤੇ ਮਾਮਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਉਧਰਲੇ ਪਾਸੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ,ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਅਜੇ ਹੋਰ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਤੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਧਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਛੇ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਏ। ‘ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ’ ਪਿੰਡ ਦਾ ਘਰ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕੁਰਕ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਇਕ ਘਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਕ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਵਕਫੇ ਨਾਲ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਧੌਲਾ ਵਿਚ ਪੜਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਪੈਦਲ ਹੀ ਪੜਨ ਜਾਂਦਾ। 1951 ਵਿਚ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਗੰਗਾਵਾਲੀਆ ਦੀ ਟੈਕਸ ਬੁੱਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਪੜਨੀ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। -ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ-

ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਲਾਲਚ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਧੌਲਾ ਵਿਚ ਪੜਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਪੜਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੜਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਪੜ ਲੈਂਦਾ। ਧੌਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨੀ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸੀ ਦਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ‘ਲਲਕਾਰ’ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਾਲਮ ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰਬਖਸ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ‘ਬਾਲ ਸੰਦੇਸ਼’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੜਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। -ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਿਆ- ਇਕ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਇਸਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 10 ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕ ਖਰਚਾ ਮੁਫਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਦਾਤਾ’ ਸੀ ਜੋ ਖੁੱਦ ਇਕ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਇਸ ਇਸਤਿਹਾਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਥੋੜੇ ਥੋੜੇ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ 10 ਰੁਪਏ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਗਾਉਣ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਇੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਇੰਜ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਵੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਵਾਲੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੋੜ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ ਵਰਗਾ ਸੁਲਝਿਆ ਬੰਦਾ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਬੰਡਲ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਹੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਬੰਡਲ ’ਤੇ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’। ਡਾਕੀਆ ਇਹ ਬੰਡਲ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਗਿਆਨੀ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੱਢਿਆ, ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ ਇਕੋ ਹੀ ਬੰਦਾ ਹੈ, ‘ਜਗਤਾਰ’ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤਖੱਲਸ (ਉਪ ਨਾਮ) ਹੈ। ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਪਵਾ ਲਈ ਤੇ ਬੰਡਲ ਦੇ ਕੇ ਚੱਲਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ‘ਤਖੱਲਸ’ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਖੱਲਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਸਮਝਾਇਆ। -ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਜੇਲ ਯਾਤਰਾ-

8ਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ 1952 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਰਨਲ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਅੱਜ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਸੀ ਜਿਥੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ (ਪਾਵਰ ਕੌਮ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕੇਅਰ ਟੇਕਰ ਗੋਰਮਿੰਟ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਉਹ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਧਨੌਲਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। 1952 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਨੇ ਚੋਣ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਇਕ ਕਾਫੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ‘ਦਾਨਗੜ੍ਹ’। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਾਂਗਰਸ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੰਤਰੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਨੇ ਦਾਨਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਇਕ ਜਲਸਾ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵੀ ਆ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਲਸੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਵੀ ਜਲਸਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਸਨੀਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ 10-12 ਮੁੰਡੇ ਬਸਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਖ ਕੇ ਦਾਨਗੜ੍ਹ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਵੀ ਸੀ। ਦਾਨਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਜਗਤਾਰ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭੈਣ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸਤੇਦਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ, ਬਾਕੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣੀ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆ ਦਿਖਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਾਮਲਾ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਝਗੜਾ ਏਨਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਕਿ ਗੱਲ ਪਥਰਾਅ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇੱਟਾਂ ਵੱਟੇ ਚੱਲੇ, ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨਾਲ ਆਏ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ ਵੱਟੇ ਚਲਾਏ, ਪਰ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨਾਲ ਆਏ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਮ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੇਸ ਵਿਚ 14 ਬੰਦੇ ਪਾਏ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 12 ਬੰਦੇ ਦਾਨਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਅਜਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਬਾਬਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਭੱਠਲ (ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਦਾ ਬਾਪੂ) ਸੀ,ਅਤੇ 14ਵਾਂ ਨਾਲ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾਮ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਰਨਾਲਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬਣੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ 14 ਵਿਆਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। 3-4 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜੇਲ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚੇ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। -ਸਰਗਰਮ ਦਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ- ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਠੀ ਸਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਧਨੌਲਾ ਤੇ ਜਨਕ ਸਿੰਘ ਪਾਠੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਗਤਾਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਮਰੇਡ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਹੀ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਜਨਕ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋਈ। ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨਾਲ ਉਠਣਾ ਬੈਠਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। 1952 ਦੀ ਚੋਣ ਆ ਗਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਨੂੰ ਹੀ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਮਿਉਨਿਸਟਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਭੱਠਲ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਅਜਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਸਰਗਰਮ ਭੁਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਭੱਠਲ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕਾਮਰੇਡ ਜਿੱਤ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਰਜਣ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ ਤੋਂ (ਅਨਪੜ ਸੀ)। ਚੌਧਰੀ ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜਿੱਤ ਗਏ ਸਨ। ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਬੜੀ ਕਮਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਣ ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਲਿਖਤ ਪੜਤ ਦਾ ਕੰਮ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਠੇ ਸਿੱਧੇ ਕੰਮ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਮ ਕਹਿੰਦਾ ‘ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕੇਰਾਂ ਹੱਥ ਪਵਾ ਦਿਓ, ਫੇਰ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਡੇ ਥੱਲੇ ਦੇ ਲਿਆ ਦਿਆਂਗਾ’। ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਹੈਡ ਕੁਆਰਟਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾ ਵਿਚ ਇਹ ਦਫਤਰ ਪਟਿਆਲਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਦਫਤਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਨੌਲਾ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਾਲ ਕੁ ਬਾਦ ਹੀ ਧਨੌਲਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਚੋਣ ਮੁੜ ਆ ਗਈ। ‘ਜਗਤਾਰ’ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। -ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ-

ਕਾਂਗਰਸੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਧੌਲਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਐਨਕਾਂ ਦੇ ਫਰੇਮ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ’। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੀਪੀਆਈ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ‘ਪਰਵਾਨਾ’। ਪਰਵਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਚੁੱਕਣ ਕਰਕੇ ਅਖਬਾਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਡਿਕਲੇਰੇਸ਼ਨ’ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ‘ਪਰਵਾਨਾ’ ਨੇ ਕੱਢਿਆ। ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੀ, ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਕਾਮਰੇਡ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪ ਨਾਮ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਹ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਸੀ ‘ਪਰਵਾਨਾ’। ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਹਫਤੇਵਾਦ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ‘ਐਨਕਾਂ ਦੇ ਫਰੇਮ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ’ ਵਾਲੀ ਖਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ‘ਪਰਵਾਨਾ’ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਖਬਰ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਛਾਪੀ, ਇਹ ਜਗਤਾਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖਬਰ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਧਨੌਲਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਚੋਣ ਪਟੀਸਨ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਆ ਗਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਭੱਠਲ ਕਮਿਉਨਿਸਟਾਂ ਵਲੋਂ, ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਸਨ ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਸਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਲੋਂ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ, ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ 4 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਭੱਠਲ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਚੋਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸੀ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਜਮਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ। ਇਸ ਚੋਣ ਦਾ ਜੋ ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਲਿਖਵਾਇਆ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਗੀਰ‌ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਨੇ। ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ ਪੈਫਲਿਟ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾ‌ਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਵੀਕਲੀ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ‘ਨਯਾਂ ਜਮਾਨਾ’। ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ‘ਪਰਤਾਪ’ ਹਿੰਦੂ ਪੱਖੀ ਅਖਬਾਰ ਸੀ ਤੇ ‘ਮਿਲਾਪ’ ਕਾਂਗਰਸ ਪੱਖੀ ਅਖਬਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਅਕਾਲੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ’ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚੜਾਈ ਸੀ। ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਕੱਢਿਆ ‘ਅਜੀਤ ਪਤ੍ਰਿਕਾ’। ਜੋ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਹੀ ਛਪਦਾ ਸੀ। ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ‘ਨਯਾਂ ਜਮਾਨਾ’ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕ ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਸੋਖਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਸੋਖਨ ਫੁਲਬਹਿਰੀ ਕਰਕੇ ਬੜਾ ਹੀ ਗੋਰਾ ਬੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਬੁਲਾਰਾ ਦੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ‘ਨਯਾਂ ਜਮਾਨਾਂ’ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਕਾਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ‘ਫਿਕਰ ਤਾਉਂਸਵੀ’। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ‘ਆਜ ਕੀ ਖਬਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਛੱਪਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਫਿਕਰ ਤਾਉਂਸਵੀਂ ਮਿਲਾਪ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਲਮ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ ‘ਪਿਆਜ਼ ਕੇ ਛਿਲਕੇ’ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ‘ਅਜੀਤ ਪਤ੍ਰਿਕਾ’ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਵੇਲੇ ‘ਅਕਾਲੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ’ ਦੀ ਚੜਾਈ ਥੋੜੀ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਅਜੀਤ ਦੇ ਨਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ‌ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਅਜੀਤ ਸਿਰਫ ਅਜੀਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਛੱਪਣ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਵੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਛੱਪਦਾ ਸੀ, ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਫੁੱਟਪਾਥ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖੁੱਦ ਹੀ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨਯਾਂ ਜਮਾਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ‘ਨਵਾਂ ਜਮਾਨਾ’ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਵੱਖਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ)। ਇਸ ਦਾ ਰੋਜਾਨਾਂ ਅਖਬਾਰ ਵੱਖਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ‘ਲੋਕ ਲਹਿਰ’। ਜਿਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਸਨ ਪਰ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਕੰਮ ਸੁਹੇਲ ਸਿੰਘ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਅਮਰਜੰਸੀ ਮੌਕੇ ਬੰਦ ‌ਹੋ ਗਿਆ। 1951 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 30 ਸਾਲ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਨਕਸਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀਪੀਐਮ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਤੇ ਲੱਗਾ ਕਿ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੇ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਦਾ ਮਨ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤਾਮ -ਝਾਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਸੀ। -ਫੀਲਡ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ-

‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਵਿਚ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ‘ਸਬ ਐਡਟਰ’ ਲਈ। ਪਰ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਪਰ ਜਗਬਾਣੀ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਦੇ ਡੈਸਕ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਲਈ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਥੋੜਾ ਪਛੜ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਹਮਦਰਦ’ ਬਣੇ। ‘ਹਮਦਰਦ’ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ‘ਹਮਦਰਦ’ ਹੋਰੀਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ’ਵਿਚੋਂ ਮੁੜ ‘ਅਜੀਤ’ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ‘ਅਜੀਤ’ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਜਗਬਾਣੀ’ ਅਖਬਾਰ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿਵਾ ਕੇ ਅਜੀਤ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ‘ਹਮਦਰਦ’ ਹੋਰਾਂ ਨੇ 100 ਰੁਪਏ ਵੀ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ‘ਅਜੀਤ’ ਤੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ’ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ‘‘ਜਦੋਂ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਹੋਰੀਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਜਨਸਮੈਨ ਬਣ ਗਏ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅਜੀਤ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਤਹਿ ਹੋਗਿਆ। ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਬਰਜਿੰਰਦ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਹਮਦਰਦ’ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ‘ਇਹ ਤਾਂ ਮਸਤ ਮੌਲਾ ਬੰਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਹਨੂੰ ਇਸਤਿਹਾਰ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਲਓ’ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ‘ਅਜੀਤ’ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਲਈ 6-6 ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ’’ -ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਵਿਚ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ-

ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨਿਰਪੱਖ ਅਖਬਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਾਧੂ ਘਾਟੂ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ‘ਬਾਲੈਂਸ’ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ‌ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਝ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ਖਾੜਕੂ ਇਕ ਅਣਦੱਸੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ ਕਾਫੀ ਹਥਿਆਰ ਪਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ‘ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਲਾ, ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ’ ਉਹ ਧਮਕਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿਚ ਦੋ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਇਕ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਤੇ ਦੂਜਾ ਜਨਸੰਘ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਦਾਸ ‘ਸਿਧਵਾਨੀ’। ਜਿਸ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਵਿਵੇਕ ‘ਸਿਧਵਾਨੀ’ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਤੀਰਥ ਦਾਸ ਸਿਧਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇਈਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਖਿਲਾਫ ਖਬਰਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਧ ਹੀ ਦੇਣਾ ਹੈ।’ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੂੰ ਡਰਾ ਧਮਕਾ ਕੇ ਛੱਡ ਗਏ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਨਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ‘ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰ ਜਾਂ ਸਕੂਟਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਗਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂਗਾ’ ਪਰ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ‘ਸਿਧਵਾਨੀ’ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ- ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ 66 ਕੁ ਸਾਲ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਧੀ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਮਕਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਤੀਜਾ ਤੇ ਭਤੀਜੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾ‌ਟਿਕਾ ਵਿਚ।

ਉਥੇ ਹੀ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਰੀਰ ਬਹੁਤ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਬੈੱਡ ’ਤੇ ਹੀ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਖੂਨ ਵੀ 4-5 ਗਰਾਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਬੋਤਲਾਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਚੜਾਈਆਂ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੋਏ। ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘‘ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜ ਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦੇ। ਐਸਡੀ ਕਾਲਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਪੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ‘ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ’। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ 10 ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕੁਝ ਇੱਧਰੋਂ ਉਧਰੋਂ ਮੰਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਸਰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਬਗੈਰਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ 18-20 ਹਜਾਰ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਇਨਾਮ ਅਨਾਉਂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੌਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਖਰੀ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਕਰ ਦੇਵੇ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਹੀ ਝੁਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਿਰੀ ਦਿਨ ਬੜੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਨ।’’ -ਚੱਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ‘ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ’-

ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤਿਲਕ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਜਗਤਾਰ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

-ਕਮੀਆਂ-

ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਵਰਗੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਆਇਆ, ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਅਜਿਹੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਜਾਂਵਾਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਖੁੱਦ-ਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਨ ਤਾਂ ਬਸ ਜਗਤਾਰ ਹੋਰੀਂ ਹੀ ਸਨ। ਦੌੜ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੰਘਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਥੋੜਾ ਚਿੜ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਮਾਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ।

ਕਮੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ, ਮਿਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ। ਬਿਜਨਸਮੈਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਇਸ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਜਗਤਾਰ’ ਦੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ... ਆਮੀਨ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ 8146001100